"Poznawać twórczość noblistki Olgi Tokarczuk"

Edward Lecheta "Mam talent"

mam wiele talentów 
ukrytych w kieszeniach
przepastnych
jak czarne dziury
mam talent do chodzenia
z głową w chmurach
do łapania wiatru we włosy
do liczenia gwiazd nocą
też nie wiadomo po co
do łapania słońca
na gorącym uczynku
mam talent do wypoczynku
od poniedziałku do piątku
do zaczynania od początku
mnóstwo innych talentów
mógłbym wymienić jeszcze
ale mi się nie chce wcale
bo do tego największy mam talent 

Noblistka Olga Tokarczuk jest dla mnie odkryciem - umie patrzeć na otoczenie wieloaspektowo. Przeczytałam jej książkę "Dom dzienny, dom nocny" z przyjemnością. Zachwycił mnie piękny język oraz opisy codziennej rzeczywistości, dostępnej (także) każdemu z nas. Noblistka (w odróżnieniu od zwykłych ludzi) potrafi wyłuskiwać z codzienności te subtelności, których przeciętny człowiek nie dostrzega - i - "malować" za pomocą słów piękne, wielobarwne obrazy, - z "malowaniem" których zwykły człowiek ma/miałby trudności.

Oto kilka cytatów z książki "Dom dzienny, dom nocny". Dla mnie wiele opisów zawartych w książce (nie tylko te przytoczone poniżej) jest niezwykłych i pouczających:

"Jaka to rozkosz, jaka słodycz życia - siedzieć w chłodnym domu, pić herbatę, pogryzać ciasto i czytać. Przeżuwać długie zdania, smakować ich sens, odkrywać nagle w mgnieniu oka sens głębszy, zdumiewać się nim i pozwalać sobie zastygać z oczami wklejonymi w prostokąt szyby. Herbata stygnie w delikatnej filiżance; nad jej powierzchnią unosi się koronkowy dymek, który znika w powietrzu, zostawiając ledwie uchwytny zapach. Sznureczki liter na białej stronie książki dają schronienie oczom, rozumowi, całemu człowiekowi. Świat jest przez to odkryty i bezpieczny."

"... przepływam przez miejsce w przestrzeni i czasie, i jestem sumą właściwości tego miejsca i czasu, niczym więcej.
Jedyna korzyść, jaka z tego wynika, jest taka, że światy widziane z różnych punktów widzenia są różnymi światami. Więc mogę żyć w tylu światach, ile z nich jestem w stanie zobaczyć."

"Kosmicznym instrumentem zbawienia jest ruch obrotowy, i ten wielki, który porusza po orbitach dalekie gwiazdy, zodiak i cały wszechświat, ale też i ten mały, obecny w wytworach ludzi, kołach młyńskich, korbach, zegarach, kołach u wozu, w ucieraniu maku, w lepieniu garnków. Oraz ten najmniejszy, który podobno drga we wszystkich najmniejszych cząsteczkach, z których składa się świat."

"... każdy z nas ma dwa domy - jeden konkretny, umiejscowiony w czasie i przestrzeni; drugi - nieskończony, bez szans na uwiecznienie w architektonicznych planach. ... w obu żyjemy równocześnie."

"Z jakichś względów ludzie nie potrafią wyobrażać sobie końców, nie tylko końców rzeczy wielkich, ale nawet najmniejszych; może samo wyobrażenie sobie czegokolwiek wyczerpuje jakoś rzeczywistość, może ona nie chce być wyobrażana w głowach ludzi, może chce być wolna, jak zbuntowany nastolatek, i właśnie dlatego zawsze jest inaczej, niż można to było sobie wyobrazić."

Czytajmy z uwagą książki Olgi Tokarczuk, poznajmy świat przez autorkę pokazywany, delektujmy się językiem polskim i obrazami malowanymi słowami. Tylko nieliczni posiadają talent doceniony przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk.

"Mieć wrażliwe serce"

Irena Santor "Serce to najpiękniejsze słowo świata"

(...)
Serce to najpiękniejsze słowo świata
Serce to w życiu najcudniejszy skarb
Serce - miłości hymn co w słońce wzlata 
to baśń skrzydlata to szczęście i zaklęty czar

Serce płonący wiecznie w piersiach ogień
Serce to najcudniejszy w życiu skarb
Serce to czyjeś imię takie drogie
To szał i ogień co niebo z ziemią splótł i zwarł
(...)



Nie ma drugiego takiego organu, który by miał tyle znaczeń w sensie fizycznym i duchowym oraz metaforycznym i całkiem dosłownym, jak serce człowieka. Gdy bije - żyjemy. Gdy jest gorące - przepełniają nas uczucia i emocje. Gdy jest szczere - wyrażamy prawdę o sobie. Gdy jest kamienne i nieczułe - ranimy i krzywdzimy. Sercem kochamy i nienawidzimy, w sercu nosimy tęsknotę lub pragnienie zemsty; serce możemy mieć miękkie lub wielkie, dobre lub zimne, albo możemy być w ogóle "bez serca". (w: E.Woydyłło "Buty szczęścia")

Osobiście lubię i chcę mieć kontakt z osobami  o sercu wrażliwym. Ujmują mnie te osoby wieloma przymiotami:
- umieją wnikliwie obserwować otoczenie i dostrzegać w nim rzeczy, zjawiska i sytuacje dla innych często niezauważalne,
- posiadają duże pokłady empatii, dobroci, współczucia,
- umieją otworzyć swoje serce na siebie i innych ludzi,
- znają siebie i przeżywane przez siebie uczucia (złość, wstyd, rozczarowanie, radość, przyjemność, błogość),
- lubią piękno, przyrodę, ludzi - potrafią szukać piękna we wszystkim i nim się zachwycać,
- posiadają wysoko rozwiniętą inteligencję emocjonalną,
- widzą świat szerzej i przeżywają go bardziej,
- tworzą różne scenariusze zdarzeń, przewidują konsekwencje zdarzeń,
- prowadzą bogate życie wewnętrzne: są kreatywne, twórcze, pomysłowe, otwarte na rzeczy nowe, inne, zaskakujące, zadziwiające,
-  są uważne i sumienne, można na nich polegać,
- są krytyczne wobec siebie i wymagające wobec siebie,
- dążą do perfekcji w każdej dziedzinie życia.

Najważniejszym wyróżnikiem osób wrażliwych jest to, że zauważają one człowieka w potrzebie, chcą mu pomóc w sposób dyskretny, elegancki, z poszanowaniem jego godności osobistej, bez robienia wokół swoich"poczynań"szumu medialnego. Takie zachowania mają nieoceniona wartość i oby ich było jak najwięcej. Wśród nas jest przecież wiele osób, które oczekują zauważenia, dobrego słowa, uśmiechu, pomocy duchowej - i - jakże często - pomocy materialnej.

  Uwaga: Własną wrażliwość należy rozumnie kontrolować, by nie popaść w przesadyzm i nadwrażliwość! Wszystkie zachowania odbiegające od normy są źle przyjmowane przez otoczenie i trudne do zniesienia przez samą osobę przesadnie wrażliwą.

Myśli do przeanalizowania:
"Nigdy nie zestarzeje się serce, które kocha." (Sokrates)
"Lepiej modlić się sercem bez słów, niż słowami bez serca." (John Bunyan)
"Dobrze widzi się tylko sercem, najważniejsze jest niewidoczne dla oczu." (Antoine de Saint-Exupery)
"Nie pozwólcie, żeby hałas cudzych opinii zagłuszał wasz własny wewnętrzny głos. I najważniejsze - miejcie odwagę kierować się sercem i intuicją."(Steve Jobs)

 

"Mieć szacunek dla Ziemi"

Andrzej Knapik "Ziemia"

To nasza ziemia - 
Kula olbrzymia
Mieszkamy na niej
Mocno nas trzyma
I leci z nami w przedziwny sposób
Przez czarną zimną przestrzeń Kosmosu

 Zmiany klimatyczne i ich negatywne skutki skłaniają ludzi do myślenia o Ziemi, wdrażania procedur pozwalających zatrzymać ocieplanie się klimatu i troski o zachowanie Błękitnej Planety w dobrym stanie dla przyszłych pokoleń. 

 Cechy planety Ziemia w Układzie Słonecznym:
- jest jedną z planet krążących wokół gwiazdy zwanej Słońcem,
- jest skalistym ciałem niebieskim zbudowanym głównie z krzemianów i metali,
- jest trzecią planetą od Słońca i jedyną, na której istnieje życie,
- skorupa ziemska, czyli warstwa wierzchnia naszego ciała niebieskiego, jest cieńsza pod oceanami, a grubsza pod kontynentami,
- 71% całkowitej powierzchni naszego globu stanowią morza i oceany, a tylko 29% powierzchnie lądowe,
- atmosfera bogata jest w tlen, co sprzyja życiu na Ziemi.

Czym Ziemia zachwyca zwykłych ludzi?
- bogactwem wszystkiego, co daje życie, wolność, rozwój,
- możliwością obserwowania w pogodny wieczór mrowia mrugających gwiazd,
- różnorodnością klimatyczną i różnorodnością form życia,
- ciekawymi sposobami przystosowania się roślin i zwierząt do panujących warunków atmosferycznych i środowiskowych,
- pięknymi wschodami i zachodami słońca,
- kwiatami na polach, łąkach, i w ogrodach,
- ogromnymi i niezbadanymi przestrzeniami oceanów i mórz,
- wymagającymi i nieprzyjaznymi człowiekowi pustyniami i górami, (...)

Można byłoby długo wyliczać to, co zachwyca, ale nie o to chodzi. Wniosek jest jeden: o bogatą i piękną Ziemię musimy wszyscy dbać - nie zanieczyszczać jej, troszczyć się o świat flory i fauny, nie  degradować środowisk przyrodniczych, nie prowadzić gospodarki rabunkowej... . Ziemia bez nas będzie istnieć, ale my, ludzie, bez niej nie. 

  Myśli do przeanalizowania:
"Piękno Ziemi jest największym pięknem ziemi." (Johann Heinrich Pestalozzi)
"Pokój na Ziemi nie może być osiągnięty bez pokoju z przyrodą." (Anonim)
"Z orbity ziemia jest piękna, błękitna, widać wszystko w cudownych kolorach." (Mirosław Hermaszewski)
"Ziemia nigdy nie oddaje bez procentu tego, co otrzymała." (Cyceron)
"Ziemia jest wielkim uśpionym zwierzęciem. Żyje w czasie, którego nie rozumiemy." (Olga Tokarczuk)
"Mowa ziemi jest podobna do mowy miłości - ziemia także przemawia w ciszy. Skąd bierze się to przymierze między zakochanymi i umierającymi a ziemią? Płynie ono z pokrewieństwa ciszy." (Józef Stanisław Tischner)

"Podróżować do Krainy Dzieciństwa"

Katarzyna Wyglądała "Wspomnienia"

Pluszowy miś
wyliniały
z naderwanym uchem

konik na biegunach
z ogonem obgryzionym
przez mole

lalka szmacianka
o oczach z guzików
i dużą plamą
atramentu

pudełko
ołowianych żołnierzyków
toczących boje z kurzem

drewniany wózek
cierpliwie 
piszczący 
zmurszałymi osiami czasu
...
ukochane paciorki
dzieciństwa

Często wędruję myślami do Krainy Dzieciństwa. Jest ona dla mnie źródłem wiary, siły i mocy.
Dlaczego?
- miałam bezwarunkowo kochających rodziców i dziadków; zawsze byli dla mnie oparciem i wsparciem,
- zawsze czułam się w domu bezpieczna; wszelkie niebezpieczeństwa i zagrożenia były na bieżąco dostrzegane, uświadamiane i monitorowane,
- największe moje potrzeby i pragnienia były w dostatecznym stopniu spełniane,
- rodzice traktowali mnie poważnie - prowadzili ze mną rozmowy na różne tematy, byłam z uwagą wysłuchiwana, mogłam mówić o wszystkim, co mnie w danym momencie zastanawiało, ciekawiło, niepokoiło, nurtowało,  
- w relacjach między domownikami panowała życzliwość, rzetelność, wiarygodność, dotrzymywanie słowa, odpowiedzialność za siebie nawzajem,
- w domu uczono szacunku dla wartości - ważne było należyte zachowanie względem osób starszych, ważnych, zasłużonych, rówieśników oraz zachowanie w czasie obchodów świąt państwowych, religijnych, itp. (przykład zachowania szedł od rodziców),
- mogłam korzystać z wolności w dziecięcym 'zagospodarowywaniu po swojemu' czasu, dnia/dni,
- mogłam do woli przebywać na świeżym powietrzu,
- bajki i opowieści stanowiły okazję do magicznych podróży "po świecie",
- nauczono mnie czerpania radości z drobnych rzeczy, wykorzystywania w zabawie dostępnych przedmiotów (które pełniły funkcje magiczne), organizowania sobie zabaw w oparciu o samodzielnie zdobytą wiedzę i własną wyobraźnię,
- miałam wyznaczone zadania do wykonania w ramach obowiązków domowych,
- nauczono mnie oszczędności (świnka-skarbonka), dbałości o porządek 'w swoim królestwie', dbałości o posiadane zabawki i ubiory, staranności w wykonywaniu codziennych czynności.

Taki obraz dzieciństwa mam w pamięci i on rzutuje (przez cały czas) na moją teraźniejszość. Nie potrzebuję nadzwyczajnych okoliczności, by czuć się zadowoloną i spełnioną. Potrafię uśmiechać się do ludzi i witać każdy nowy dzień o wschodzie słońca. Ciekawość poznawcza ciągle mi towarzyszy, a wewnętrzna radość dodaje sił do pracy i wzbudza ochotę do działania i tworzenia.
Uważam, że odpowiedzialni rodzice i normalny dom, w którym wszyscy wspólnie troszczą się o siebie i sprawy bieżące to najlepsza instytucja wychowująca zwykłych, poprawnych społecznie ludzi. To z normalnego dzieciństwa bierzemy energię do dorosłego życia, a wszelkie myślowe powroty do tej Krainy nadają sens naszemu myśleniu i działaniu.

Do rozważenia:
"Istota wspomnień polega na tym, że nic nie przemija." (Elias Canetti) 
"Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie."  (Adam Mickiewicz)
"Zachody słońca i wspomnienia z dzieciństwa łączy ten sam rodzaj magii. I nie bierze się ona z ich piękna, ale z ulotności." (Richard Paul Evans)
"Szczęśliwe dzieciństwo to najlepsze wiano na dorosłe życie." (Małgorzata Gutowska-Adamczyk)

"Myśleć i działać ekologicznie"

Szkolna rymowanka ekologiczna:

Lasy, drzewa, kwiaty, łąka -
to natury jest skarbonka.
Nie śmieć, nie truj,
nie brudź rzek.
Masz przed sobą cały wiek!!!

Ekologia, to najkrócej mówiąc, codzienne funkcjonowanie człowieka w sposób uwzględniający przyrodę i szanujący jej prawa.

Zasady istnienia człowieka w świecie przyrody ożywionej i nieożywionej są następujące:
1. widzieć świat jako całość - wielką wspólnotę niezliczonych istot, powiązanych ze sobą na wiele sposobów,
2. wiedzieć, że każda forma życia jest wyjątkowa i spełnia ważną rolę w przyrodzie,
3. mieć świadomość, że człowiek jest integralną częścią przyrody,
4. mieć szacunek dla życia we wszelkiej postaci,
5. znać prawa rządzące światem żywym. Według Commonera brzmią one tak:
- Każda rzecz jest powiązana z wszystkimi innymi rzeczami.
- Każda rzecz musi się gdzieś podziać.
- Przyroda wie najlepiej.

 Ekologia jest dziedziną interdyscyplinarną. Obejmuje wszystkich ludzi i każdą dziedzinę życia. Wychodzi z założenia, że każdy człowiek może dla przyrody zrobić tyle dobrych rzeczy, ile wykonuje czynności w życiu.

Żyć w zgodzie z naturą to:
- do sklepu chodzić z płócienną torbą, przyjazną środowisku,
- używać reklamówek biodegradowalnych, rozkładających się pod wpływem światła, bakterii i grzybów (jeżeli takie są dostępne),
- segregować śmieci (podział odpadów na papier, szkło, metal i plastikowe butelki typu PET oraz bioodpady - kolorowe pojemniki/worki ułatwiają segregację, a docelowo usprawniają utylizację i odzysk odpadów),
- oszczędzać wodę na co dzień (używać jej tylko tyle, ile potrzebujemy; zakręcać kurki, wymieniać zużyte uszczelki na nowe, nie zanieczyszczać zbiorników wody; zagospodarowywać deszczówkę),
- oszczędzać energię elektryczną (wprowadzać nowoczesne sprzęty kuchenne, gasić światło, gdy wychodzimy z pomieszczenia, używać żarówek energooszczędnych),
- spożywać ekologiczną żywność tzn. rośliny, chleb, soki, itp. produkowane w sposób naturalny i przechowywane bez udziału utrwalaczy chemicznych.

Ekologiczne myślenie i działanie to jedynie słuszne zachowanie w sytuacji zagrożeń wynikających z zanieczyszczania środowiska, powodujących obserwowaną zmianę klimatu. Świadomość ludzi i ich samodyscyplina może przyczynić się w nieodległym czasie do poprawy istniejącego stanu rzeczy w świecie przyrody, którego jesteśmy znaczącą cząstką.

Hasła ekologiczne warte zapamiętania i upowszechnienia:
"Ekologicznie, znaczy logicznie."
"Myśl globalnie, działaj lokalnie."
"Nie wyrzucaj śmieci jak leci."
"Gdy woda jest czysta, ryby tańczą twista."

"Świętować"

"Wszystko ma swój czas..." (Stary Testament, Księga Eklezjastesa 3, 1-8)

Wszystko ma swój czas...

Jest czas rodzenia i czas umierania,

Czas sadzenia i czas wyrywania tego, co zasadzono,

Czas zabijania i czas leczenia,

Czas burzenia i czas budowania,

Czas płaczu i czas śmiechu,

Czas zawodzenia i czas pląsów,

Czas rzucania kamieni i czas ich zbierania,

Czas pieszczot cielesnych i czas wstrzymywania się od nich,

Czas szukania i czas tracenia,

Czas zachowania i czas wyrzucania,

Czas rozdzierania i czas zszywania,

Czas milczenia i czas mówienia,

Czas miłowania i czas nienawiści,

Czas wojny i czas pokoju."

W życiu jest na wszystko czas: na sen, naukę, pracę, modlitwę, myślenie, taniec, śpiew, podróże, i ... świętowanie.

Świętowanie jest trwałym elementem kultury społeczeństw, przestrzenią wychowawczą i sposobem wyzwalania potencjału twórczego ludzi. Jest potrzebne do zdystansowania się od codzienności, bycia w gronie osób uczestniczących w celebracji, podkreślenia uroku "przedmiotu" świętowania. Służy refleksji i podsumowaniom, sprzyja odpoczynkowi i nabieraniu świeżości, nowemu spojrzeniu na zagadnienie, daje siłę do dalszej pracy, wyzwala pozytywne emocje, służy integracji.
Celebracja może obejmować święta rodzinne, zawodowe, kościelne, narodowe i okoliczności związane z sukcesami w różnych dziedzinach życia i twórczości.

Co nam daje świętowanie?
- poczucie sensu istnienia i działania,
- konieczność przypomnienia wartości i norm etycznych związanych z okolicznością,
- konieczność wypunktowania sytuacji ważnych dla świętowania,
- konieczność znalezienie odpowiedniego miejsca i czasu,
- możliwość logicznego uporządkowania zdarzeń będących przedmiotem świętowania,
- możliwość nadania uroczystości artystycznej oprawy i uroczystego charakteru,
- możliwość przeżycia niecodziennych emocji,
- możliwość uczestniczenia w zachowaniach i rytuałach integrujących ludzi,
- możliwość pielęgnowania i tworzenia kultury lokalnej i całego społeczeństwa,
- możliwość dzielenia się wrażeniami, spostrzeżeniami i obdarowywania się prezentami.

Świętując dostarczamy sobie i środowisku okazji do krytycznego spojrzenia na przeszłość, dokonania wnikliwej oceny teraźniejszości oraz stworzenia pretekstu do wybiegnięcia myślami w przyszłość.
Celebracja jest też okazją do zmobilizowania siebie i otoczenie do uroczystego zamknięcia ważnego dla nas tematu, poszukiwania w przedmiotowym zdarzeniu sensu i piękna, dzielenia się przeżywanym szczęściem i innymi osobami, bycia w kręgu ludzi posiadających określoną tożsamość i wyznających określone wartości.

Myśli do przeanalizowania:
"Nie ma nic złego w świętowaniu sukcesu, ale ważniejsze jest wyciągnięcie nauki z porażki." (Bill Gates)
"W życiu jest dokładnie tyle szczególnych okazji, ile się zdecydujesz świętować." (Robert Brault)
"Świętuj to, co chciałbyś w większym stopniu oglądać." (Tom Peters)
"Im bardziej chwalisz i świętujesz swoje życie, tym więcej w życiu jest do świętowania." (Oprah Winfrey)

"Podejmować kształcenie ustawiczne"

Jan Brzechwa "Nowy rok szkolny" (fragm.)

Być starszym to marzenie dzieci,
A przecież czas tak szybko leci,
Mija godzina za godziną,
Nim się spostrzegłeś rok upłynął!
I nowa bije już godzina,
Nowy rok szkolny się zaczyna,
Już czeka szkoła i koledzy,
I w książkach zasób nowej wiedzy. (...)

Idę przez gwarne korytarze,
Widzę coraz to nowe twarze,
A oto dawny mój kolega,
Już mnie zobaczył, już podbiega.
- Gdzie byłeś w lecie? Zbierasz znaczki?
- Czy masz już swoje miejsce w szatni?
- Patrz, nauczyciel jakiś nowy?
Ach, te okrzyki, te rozmowy...
Ale wybiła już godzina.
Dzwonek! Rok szkolny się zaczyna.
Znów dni popłyną pracowite
Nad książką szkolną, nad zeszytem...
Życzę wam wszystkim na początek
Szkolnego roku samych piątek!

Wspomnienia lat szkolnych są zawsze miłe i emocjonalne. Szkoła uczy pracy nad sobą, współpracy koleżeńskiej i determinacji w poszukiwaniu i przyswajaniu wiedzy. A potem jest już życiowa samodzielność, w której trzeba się odnaleźć i w rozumny sposób prowadzić własne życie każdego dnia.
Na rynku pracy samo zdobycie wykształcenia, nawet na poziomie wyższym, nie jest gwarantem znalezienia pracy. Pracodawcy wciąż wysoko cenią chęć podejmowania przez pracowników wyzwań i wychodzenia poza schematy. Taka postawa jest możliwa wtedy, gdy pracownik posiada  umiejętność analizowania na bieżąco zdarzeń i zajmowania krytycznego stosunku wobec tematów i wątków obserwowanych na co dzień. Uczenie się  "na własną rękę" wynika więc ze świadomości konieczności posiadania konkretnej wiedzy (uczymy się tego, co uważamy za celowe i potrzebne) niezbędnej do rozwiązania bieżących problemów.

Inne powody, dla których kształcimy się ustawicznie to:
- chęć oswajania nowości i postępu we współczesnym świecie,
- potrzeba utrzymywania na zadowalającym poziomie swojej ciekawości poznawczej i zdolności intelektualnych,
- dbałość o dobrą kondycję fizyczną i psychiczną,
- potrzeba podnoszenia własnej kreatywności i innowacyjności,
- posiadanie wiedzy umożliwiającej radzenie sobie w trudnych sytuacjach życiowych,
- zdobywanie wiedzy dla przyjemności posiadania wiedzy,
- ochota na dobre funkcjonowanie w grupie towarzyskiej i w społeczeństwie.

Ustawiczne kształcenie pozwala człowiekowi myśleć i działać samodzielnie, niezależnie od innych i wykazywać się inicjatywą. Warto mieć tego świadomość, zabiegać o wiedzę, ciągle wiedzę odkrywać, rozszerzać i pogłębiać.

Myśli do przeanalizowania:
"Podstawowa siłą pedagogiczną jest dom rodzinny." (Fiodor Dostojewski)
"Uczymy się nie dla szkoły, lecz dla życia." (Seneka Młodszy)
"Szkoła doświadczenia kosztuje, ale żadna inna nie potrafi lepiej wykształcić." (Benjamin Franklin)
"Wykształcenie to nic innego jak podnoszenie estetyki wnętrza." (Ryszard Podlewski)
"Żeby napisać jedno własne zdanie, trzeba przeczytać tysiące cudzych." (Ryszard Kapuściński)